چرا کاهش قیمت نفت هنوز تورم را پایین نیاورده است؟

وقتی قیمت نفت خام کاهش پیدا می‌کند، انتظار داریم قیمت بنزین، گازوئیل و هزینه حمل‌ونقل نیز پایین بیاید. اما این بار ماجرا کمی متفاوت است.

قیمت نفت خام کاهش یافته، اما بسیاری از مصرف‌کنندگان هنوز تغییر محسوسی را در جایگاه‌های سوخت احساس نمی‌کنند. دلیل اصلی این موضوع ساده است: مردم نفت خام خریداری نمی‌کنند؛ آن‌ها بنزین، گازوئیل و سایر فرآورده‌های پالایش‌شده را مصرف می‌کنند.

و در حال حاضر، مشکل اصلی بازار نه کمبود نفت خام، بلکه محدودیت عرضه فرآورده‌های نفتی است.

فاصله میان قیمت نفت خام و سوخت مصرفی

ممکن است مدل‌های اقتصادی با مشاهده کاهش قیمت نفت خام، افت تورم و هزینه‌های مصرف‌کنندگان را پیش‌بینی کنند. اما قیمت‌های ثبت‌شده در پمپ‌بنزین‌ها فعلاً چنین تصویری را نشان نمی‌دهند.

این فاصله حتی باعث شده دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، از شرکت‌های نفتی انتقاد کند. با این حال، مسئله فقط تصمیم یا حاشیه سود شرکت‌های نفتی نیست. بخش مهمی از فشار فعلی به ظرفیت پالایشگاه‌ها و کمبود فرآورده‌های آماده مصرف مربوط می‌شود.

به عبارت دیگر، نفت خام وجود دارد؛ اما تبدیل آن به بنزین، گازوئیل و سوخت موردنیاز بازار با محدودیت روبه‌رو شده است.

کرک اسپرد چیست و چرا اهمیت دارد؟

برای درک بهتر شرایط فعلی باید با مفهوم «کرک اسپرد» آشنا شویم.

کرک اسپرد اختلاف میان قیمت نفت خام و ارزش فرآورده‌هایی است که پالایشگاه از آن تولید می‌کند. اصطلاح «Cracking» نیز به فرایند شکستن مولکول‌های سنگین نفت خام و تبدیل آن‌ها به محصولات سبک‌تر مانند بنزین و گازوئیل اشاره دارد.

یکی از معیارهای رایج در این زمینه، کرک اسپرد ۳-۲-۱ است. در این مدل فرض می‌شود پالایشگاه سه بشکه نفت خام خریداری کرده و از آن دو بشکه بنزین و یک بشکه فرآورده تقطیری مانند گازوئیل یا نفت گرمایشی تولید می‌کند.

افزایش این اختلاف معمولاً نشان می‌دهد که عرضه محصولات پالایش‌شده نسبت به تقاضای بازار محدود شده است.

بر اساس داده‌های مطرح‌شده در گزارش، کرک اسپرد تا محدوده بی‌سابقه ۶۵ دلار افزایش یافته است. یعنی یک پالایشگاه می‌تواند نفت خام را در محدوده ۷۱ دلار خریداری کرده و پس از پالایش، فرآورده‌هایی با ارزش تقریبی ۱۳۶ دلار تولید کند.

این فاصله بزرگ نشان می‌دهد که فشار اصلی بازار در بخش پالایش و عرضه سوخت نهایی قرار دارد، نه لزوماً در بازار نفت خام.

چرا عرضه فرآورده‌های نفتی محدود شده است؟

یکی از دلایل احتمالی این شرایط، رفتار محتاطانه پالایشگاه‌ها در دوره جنگ و تنش‌های ژئوپلیتیکی بوده است. برخی پالایشگاه‌ها ممکن است به دلیل نگرانی از ریسک‌های بازار، موجودی نفت خام خود را افزایش نداده باشند.

در بعضی مناطق نیز فعالیت پالایشگاه‌ها با اختلال روبه‌رو شده است. این موضوع به‌ویژه در محدوده خلیج فارس و تنگه هرمز اهمیت دارد؛ منطقه‌ای که سهم قابل‌توجهی در تولید و انتقال فرآورده‌های نفتی جهان دارد.

در نتیجه، بازار جهانی اکنون بیش از آنکه با کمبود نفت خام مواجه باشد، با محدودیت در عرضه بنزین، گازوئیل و سایر محصولات پالایش‌شده روبه‌رو است.

چرا تورم هنوز کاهش پیدا نمی‌کند؟

بالا ماندن قیمت گازوئیل فقط رانندگان را تحت‌تأثیر قرار نمی‌دهد. بخش بزرگی از کالاهای مصرفی با کامیون، کشتی، قطار یا سایر وسایل حمل‌ونقل جابه‌جا می‌شوند.

وقتی هزینه سوخت بالا بماند، هزینه حمل‌ونقل نیز کاهش پیدا نمی‌کند. این هزینه در نهایت به قیمت مواد غذایی، پوشاک، کالاهای صنعتی و بسیاری از محصولات روزمره منتقل می‌شود.

بانک ملی کانادا نیز در گزارشی اعلام کرده است که محدودیت اصلی فعلی در بازار جهانی، به فرآورده‌های نفتی مربوط می‌شود، نه خود نفت خام. به همین دلیل، مصرف‌کنندگان احتمالاً در کوتاه‌مدت کاهش قابل‌توجهی در قیمت سوخت مشاهده نخواهند کرد.

همچنین، بالا ماندن قیمت گازوئیل می‌تواند فشار هزینه‌ای را بر سایر بخش‌های سبد مصرف‌کننده حفظ کند.

جمع‌بندی

کاهش قیمت نفت خام لزوماً به معنای کاهش فوری قیمت بنزین، گازوئیل یا تورم نیست.

تا زمانی که ظرفیت پالایشگاه‌ها محدود باشد و عرضه فرآورده‌های نفتی نتواند با تقاضای بازار هماهنگ شود، مصرف‌کنندگان احتمالاً اثر کامل کاهش قیمت نفت را احساس نخواهند کرد.

در شرایط فعلی، برای پیش‌بینی تورم تنها دنبال کردن نمودار نفت خام کافی نیست. وضعیت پالایشگاه‌ها، کرک اسپرد، قیمت گازوئیل و هزینه‌های حمل‌ونقل نیز نقش مهمی در تعیین مسیر قیمت‌ها دارند.

بنابراین، ممکن است نفت ارزان‌تر شده باشد، اما تا زمانی که سوخت مصرفی و هزینه جابه‌جایی کالاها پایین نیاید، فشار تورمی همچنان در اقتصاد باقی خواهد ماند.